Sezon na szczepienia, czyli historia, działanie i statystyki

VaccinesObecnie żyjemy w czasach powszechnej dyskusji na temat szczepień i zasadności ich stosowania. Wielu ludzi nie zdaje sobie jednak sprawy, że nie są one odkryciem współczesności. Historia szczepień sięga jeszcze X wieku naszej ery. W Chinach praktykowano wtedy tzw. wariolizację. Polegała ona na podawaniu sproszkowanych strupów lub wycieków ropnych z krost bezpośrednio na zranioną skórę. U osoby poddanej zabiegowi występowały znacznie słabsze objawy zakażenia ospą, a po około miesiącu zyskiwała ona odporność na wirusa. Wskaźnik śmiertelności w przypadku wariolizacji był dziesięciokrotnie niższy niż w dla naturalnie występującej ospy. Niestety metoda ta nie zawsze była skuteczna.

Na przełomie XVIII i XIX w. żył Edward Jenner. Był zainteresowany naturą i nauką.W wieku trzynastu lat był uczniem chirurga i aptekarza w Sodbury, blisko Bristolu. To prawdopodobnie tam usłyszał mleczarza, który twierdził, że nigdy nie zachoruje na ospę prawdziwą, ponieważ miał już ospę krowiankę. W maju 1796r. Edward Jenner znalazł młodą mleczarkę, Sarę Nelms, która miała świeże wykwity ospy krowianki na dłoniach i ramionach. Pobrał z nich materiał, a następnie wszczepił ośmioletniemu chłopcu, James’owi Phipps’owi. U chłopca wystąpił stan podgorączkowy, a po upływie dziewięciu dni objawy przeziębienia i utrata apetytu. Jednak później było już z nim coraz lepiej. Jenner zaszczepił chłopca ponownie materiałem ze świeżych ran, ale tym razem choroba się u niego nie rozwinęła. Utwierdziło to naukowca w przekonaniu, że dziecko zostało już uodpornione.

Łacińskie nazwy krowy i ospy krowianki to odpowiednio „vacca” i „vaccinia”, dlatego Jenner zdecydował się nazwać procedurę szczepienia „vaccination”. Obecnie to określenie jest powszechnie stosowane w języku angielskim w odniesieniu do różnych chorób, nie tylko do ospy. Szczepienia rozpowszechniły się w całej Anglii i jeszcze przed 1800r. dotarły do Europy. Jenner nie odkrył szczepionki w dzisiejszym znaczeniu, ale był pierwszą osobą, która potwierdziła naukowy status tej procedury i rozpoczęła serię naukowych badań w tym kierunku. A z czego składają się współczesne szczepionki i jak wygląda ich działanie?Zgodnie z definicją szczepionki są to preparaty pochodzenia biologicznego, zawierające osłabione lub zabite organizmy chorobotwórcze, zwane antygenami. Ich wprowadzenie do organizmu uodparnia go na zakażanie.

Najczęściej spotykaną postacią szczepionek jest zastrzyk, lecz są także takie, które aplikuje się doustnie lub drogą wziewną. Aby zrozumieć ich działanie trzeba wiedzieć jak funkcjonuje system odpornościowy. Obrona organizmu może mieć charakter swoisty, jeżeli jest skierowana przeciwko konkretnemu patogenowi lub nieswoisty. Ta ostatnia zwana także pierwszą linią obrony objawia się np. kaszlem, kichaniem, gorączką czy stanem zapalnym.

W odporności swoistej biorą udział limfocyty T i B, posiadające na swojej powierzchni różnorodne receptory. Efektem działania limfocytów może być pojawienie się swoistej odpowiedzi immunologicznej, np. humoralnej, podczas której wytwarzane są określone przeciwciała skierowane przeciwko patogenom. Oprócz nich powstają także komórki pamięci, które przy kolejnym zetknięciu z antygenem ulegają namnażaniu, tworząc wtórną odpowiedź immunologiczną. Dzięki temu w przypadku infekcji układ odpornościowy odpowiada szybciej i skuteczniej, a choroba nawet jeżeli wystąpi to cechuje się łagodniejszym przebiegiem. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) uważa szczepienia za ważny element profilaktyki chorób zakaźnych.  Poniżej przedstawiono stanowisko stowarzyszenia w odniesieniu do konkretnych schorzeń.

W 1980 roku, przed rozpowszechnieniem szczepienia odra powodowała około 2,6 milionów śmierci każdego roku. Obecnie istnieje przeciwko niej bezpieczna i opłacalna szczepionka.

Polio jest wysoce zaraźliwą i bardzo często śmiertelną chorobą dotykającą przeważnie dzieci poniżej 5. roku życia. Infekuje układ nerwowy i może spowodować paraliż w ciągu kilku godzin. Kraje europejskie uważane są za wolne od polio, jednak według WHO warto jest szczepić dzieci, aby podtrzymać ten status.

Różyczka jest niebezpieczna w przypadku kobiet ciężarnych. Jej najgroźniejsze konsekwencje występują, gdy nabywana jest w pierwszym trymestrze ciąży. Wirus atakuje organy rozwijającego się płodu, powodując wady wrodzone, a nawet poronienie. Szczepienie ochrania nie tylko nas, ale także kobiety ciężarne z naszego otoczenia.

Grypa jest chorobą zakaźną, która bardzo łatwo przenoszona jest drogą kropelkową, kiedy osoba zarażona kicha lub kaszle. Rozprzestrzenia się bardzo szybko w trakcie sezonu zimowego. Większość zainfekowanych ludzi zdrowieje w przeciągu tygodnia lub dwóch i nie wymagają oni specjalnego leczenia. Natomiast czasami u niektórych osób mogą pojawić się poważne powikłania takiej jak zapalenie płuc czy mięśnia sercowego. Każdego roku w Europie grypa odpowiada za 40,000 przypadków przedwczesnej śmierci.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby pracownicy ochrony zdrowia, a także osoby z tzw. grupy ryzyka (kobiety ciężarne, osoby starsze, cierpiący na choroby przewlekłe) były poddawane szczepieniom przeciwko grypie każdego roku jeszcze przed rozpoczęciem się sezonu epidemicznego.

A jaka jest rola farmaceutów profilaktyce chorób zakaźnych?

W wielu krajach np. w Wielkiej Brytanii i Portugalii szczepienia przeciwko grypie i WZW zapewniane są przez apteki. Farmaceuci przechodzą specjalistyczne szkolenia, dzięki którym mogą wykonywać takie zabiegi profesjonalnie. W Polsce w większości przypadków jest to rola pielęgniarek. Według PGEU (Pharmaceutical Group of European Union) farmaceuci powinni odgrywać znaczną rolę w zwiększaniu odporności pacjentów poprzez specjalistyczne porady, a także podawanie szczepionek przeciwko grypie i innym chorobom zakaźnym.

Podobne stanowisko w tej sprawie reprezentuje EPSA (European Pharmaceutical Student’s Association), popiera zaangażowanie farmaceutów w propagowanie szczepień ochronnych. Organizacja wierzy, że przyszli farmaceuci, jako część zespołu opieki zdrowotnej powinni dążyć do zwiększenia poziomu odporności w Europie między innymi poprzez zapewnienie pacjentom dostępu do szczepień.

W Polsce nadal trwa dyskusja w tej sprawie. Stanowisko Naczelnej Rady Aptekarskiej jest jednoznaczne: dużo polskich farmaceutów jest przeszkolonych i poradziłoby sobie ze szczepieniem pacjentów. Szczepienia są i były kontrowersyjnym tematem, lecz wśród przedstawicieli zawodów medycznych linia dyskusji powinna być wspólna. Szczepić! Od historii poprzez współczesność szczepienia odgrywały ważną rolę w zapobieganiu chorobom zakaźnym. Obecnie powstają ich nowsze i skuteczniejsze generacje, co jest odpowiedzią na ciągłe mutacje, i zmienność wirusów. Idą za tym wzrost bezpieczeństwa, spadek ilości działań niepożądanych oraz wzrost dostępu preparatów dla pacjenta. Koszty również ulegają redukcji. Edukacja w tym temacie powinna być propagowana, pacjenci powinni mieć przekonanie, że nie korzystają z terapii, która może im zaszkodzić, a pod opieką specjalistów ich zdrowie jest w dobrych rękach.

Serdecznie pozdrawiamy,

Grupa deMedici.pl

Autor tekstu: Dominika Polakowska

Korekta tekstu:Krzysztof Słomiak

 Źródła:

Włodzimierz Ptak, Maria Ptak, Marian Szczepanik „Podstawy immunologii”, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, str. 19-20; 293-294

Ślusarczyk J. „Charakterystyka szczepionek”, „Wakcynologia” (pod red.) Magdzik W., Naruszewicz-Lesiuk D., Zieliński A., α-medica Press, 2007, str. 63-67.

European Pharmaceutical Students’Association, Position Paper , Pharmacist-delivered Vaccination, June 2015

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1200696/

http://www.who.int/influenza/vaccines/en/

http://www.pgeu.eu/en/

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>