Farmacja kliniczna – odpowiedź na potrzeby współczesnego pacjenta?

FarmaceutaW 1967 Paul Parker  roku wskazał, że farmacja kliniczna jest pojęciem, a właściwie sposobem myślenia, który podkreśla bezpieczne i właściwe stosowanie leków u indywidualnego chorego. Dyscyplina ta kładzie nacisk na znaczenie leku jako produktu leczniczego, a nie leku jako produktu,  który można jedynie sprzedać.

Okres rozwoju farmacji klinicznej rozpoczął się na przełomie lat 60. i 70. XX wieku. Farmakoterapia i ewentualne zagrożenia, jakie mogą z niej wynikać stały się przedmiotem badań naukowych. Zakres obowiązków farmaceutów został poszerzony od wyłącznej orientacji na leki do poradnictwa dla pacjentów i świadczenia dla nich usług niezbędnych podczas farmakoterapii.

Pojęcia farmacja kliniczna i farmaceuta kliniczny są różnie definiowane przez organizacje i stowarzyszenia międzynarodowe.

W 1968 roku Komitet ds. Nauczania Amerykańskiego Stowarzyszenia Szkół Farmaceutycznych określił, że farmacja kliniczna to zakres programu nauczania farmacji, dotyczący opieki nad chorym ze szczególnym uwzględnieniem jego farmakoterapii. Jej zadaniem jest wykształcenie orientacji na chorego, a najważniejszą umiejętnością, jako musi posiąść farmaceuta – umiejętność komunikacji nie tylko z członkami zespołu leczniczego, ale przede wszystkim z chorym.

W 1983 roku Europejskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej (ESCP) podało definicję farmaceuty klinicznego. Określony został jako osoba zapewniająca opiekę medyczną promującą skuteczne, bezpieczne i racjonalne stosowanie leków u pacjentów indywidualnych oraz przez społeczeństwo.

W 1997 roku Związek Niemieckich Izb Aptekarskich oraz Niemieckie Towarzystwo Farmaceutyczne scharakteryzowały farmację kliniczną jako dyscyplinę opartą na naukowej wiedzy farmaceutycznej, mającej na celu optymalizację stosowania leków u chorych i przez chorych.

Naczelna Izba Aptekarska i Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne definiują tę specjalizację jako „ukierunkowane nauczanie studentów farmacji oraz wykonywanie zawodu farmaceuty na bezpieczne i właściwe stosowanie produktu leczniczego u chorego, a tym samym położenie głównego nacisku na znaczenie produktu leczniczego dla chorego w całej złożoności tego zagadnienia, obejmującego drogę podania, postać i formulację produktu leczniczego, dawkowanie, interakcje z innymi produktami leczniczymi, pożywieniem i testami diagnostycznymi”.

Nie jest tym samym co farmacja szpitalna, ponieważ nastawiona jest na każdego pacjenta, a nie tylko chorego przebywającego w szpitalu. Nie jest także ograniczona wyłącznie do badań klinicznych, z czym często bywa utożsamiana. Farmacja kliniczna jest interdyscyplinarną dziedziną farmacji, nastawioną na konkretnego pacjenta, w szczególności na jego bezpieczną farmakoterapię.

Europejskie Towarzystwo Farmacji Klinicznej podaje, że farmaceuta kliniczny jest odpowiedzialny za promocję rozsądnego i odpowiedniego stosowania produktów i urządzeń medycznych. Jest postrzegany jako członek zespołu medycznego, współpracującego z osobami zaangażowanymi w proces leczenia pacjenta (lekarz, pielęgniarka, dietetyk, fizjoterapeuta). W praktyce w zależności od kraju rola ta jest różna.

Sytuacja w Polsce

Farmaceuta może kształcić się dobrowolnie na studiach podyplomowych. Ministerstwo Zdrowia oferuje farmaceutom listę specjalizacji, jedną z nich jest właśnie farmacja kliniczna. Zgodnie z rozporządzeniem wydanym przez Ministerstwo może ją rozpocząć osoba, która spełniła następujące warunki:

 -posiada prawo wykonywania zawodu farmaceuty,

- posiada roczny staż w zawodzie,

- została zakwalifikowana do odbycia specjalizacji w postępowaniu kwalifikacyjnym.

Obecnie ośrodki prowadzące specjalizacje z farmacji klinicznej to: Wydział Farmaceutyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu i Wydział Farmaceutyczny Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Oprócz tego istnieją centra kształcenia podyplomowego, w których można odbyć taką specjalizację.

Posiadanie dyplomu teoretycznie umożliwia między innymi samodzielne rozwiązywanie problemów związanych z farmakoterapią, monitorowanie działań niepożądanych, pełnienie roli doradcy w zakresie bezpiecznego i racjonalnego użytkowania leków oraz weryfikowanie recept.

Niestety farmacja kliniczna w Polsce nie jest dobrze rozwinięta. Rola farmaceutów  klinicznych polega głównie na dbaniu o bezpieczeństwo i efektywność działania leków. Farmaceuci pracujący w szpitalach najczęściej zajmują się zamawianiem i wydawaniem leków, bardzo niewielu z nich zajmuje się czynnościami nastawionymi bezpośrednio na pacjenta. Obecność farmaceuty klinicznego na oddziale szpitalnym jest w naszym kraju rzadkością. Nawet jeżeli są obecni, to bardzo niewielu z nich uczestniczy regularnie w obchodach. Bezpośredni kontakt z pacjentem jest rzadkością, najczęściej współpracują z pielęgniarką oddziałową czy dyrektorem szpitala w sprawach administracyjnych, niezwiązanych bezpośrednio z procesem leczenia pacjentów.

Naprzeciw temu wychodzi Polskie Towarzystwo Studentów Farmacji, które organizuje co roku innowacyjny w skali krajowej Konkurs Umiejętności Klinicznych. Projekt skierowany jest do studentów IV i V roku farmacji. Jego celem jest zachęcenie przyszłych farmaceutów do poszerzania wiedzy w dziedzinach bezpośrednio związanych z farmacją. Złożony z dwóch etapów sprawdza nie tylko wiedzę, ale także kreatywność uczestników. Jednym z zadań, które muszą wykonać jest odegranie sceny przedstawiającej konsultację z lekarzem.

Czy więc rzeczywiście farmacja kliniczna w Polsce odpowiada na potrzeby współczesnego pacjenta? Obecnie niestety tylko w małym stopniu, dlatego pozostaje mieć nadzieję, że nowelizacja ustawy Prawo Farmaceutyczne poprawi tę sytuację.

Serdecznie pozdrawiam,
Grupa deMedici.pl

Autor tekstu: Dominika Polakowska
Korekta: Krzysztof Słomiak

Źródła:

- U. Jaehde, R.Radziwill, Ch. Kloft; Farmacja kliniczna; MedPharm Polska; Wrocław 2014;

- I. Pawłowska , L. Pawłowski , I.Kocić , N. Krzyżaniak; Clinical and conventional pharmacy services in Polish hospitals: a national survey; International Journal of Clinical Pharmacy;

-A. Piecuch, M. Kozłowska-Wojciechowska, E. Jaszewska, M. Makarewicz-Wujec;  Farmaceuta kliniczny – odpowiedź na zmieniające się potrzeby społeczne ; Farmaceuta kliniczny;

- M. Drozd, A. Kijewska; Farmaceuta kliniczny szansą zbilansowania wydatków na farmakoterapię szpitalną; Katedra i Zakład Farmacji Stosowanej, Uniwersytet Medyczny w Lublinie;

-Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 15 maja 2003 r. w sprawie specjalizacji oraz uzyskiwania tytułu specjalisty przez farmaceutów;

- Program specjalizacji w farmacji klinicznej; Program podstawowy dla farmaceutów; Warszawa 2004

- http://www.escpweb.org/

- http://ptsf.pl/

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>